Panorama Gornjeg Milanovca 1900.godine

Popis stanovništva i imovine u Gornjem Milanovcu 1862. godine daje interesantne podatke. Od ukupno 775 stanovnika bilo je 460 muškaraca, i 315 žena.

Početkom sedamdesetih godina, kako saopštava generalštabni oficir Jovan Mišković, Gornji Milanovac ima mušku i žensku školu, bolnicu i poštu. Od privatnih zgrada ima do 30 zidanih kuća. Varoš nije kaldrmisana, ali je početak učinjen. Mišković dalje navodi da varoš ima četiri opštinska i više privatnih bunara sa kojih se stanovništvo snadbeva dobrom pijaćom vodom.
Osnovan prvenstveno zbog potreba državne administracije Gornji Milanovac se razvija i kao ekonomski centar čitave okoline. Posle Berlinskog kongresa 1878. godine, kada je Srbija dobila potpunu nezavisnost, dolazi do prosperiteta i podizanja narodne privrede u čitavoj zemlji. I u gradu na Despotovici sve više se razvija zanatstvo i trgovina, broj službenika u administraciji se povećava. Zameću se odnosi kapitalističke privrede. Pojavljuju se i prve banke. Kao kreditori pojavljuju i imućniji seljaci.

Seosko stanovništvo bolje živi i više kupuje zanatlijske proizvode i industrijsku robu koja se uglavnom uvozi iz inostranstva. Oslobođeno stalnih turskih progona i neizvesnosti seosko stanovništvo počinje u većoj meri da se bavi i zemljoradnjom proizvodeći žitarice i povrtarske kulture za sopstvene potrebe. Javlja se i intezivnije voćarenje, naročito šljivarstvo.
Ipak, kao nekad Brusnica, i Gornji Milanovac, u siromašnoj planinskoj okolini, bez dobrih saobraćajnih veza, nije mogao brže da se razvija. Postigao je samo jednu "slavu": bio je najmanja okružna varoš u Srbiji. Više od četvrt veka od njegovog postanka, 1887. godine, u njemu j nabrojano ravno 1333 stanovnika.

Ekonomski napredak, priliv stanovništva i ukazana potreba za sticanje novih znanja omogućili su da se u Gornjem Milanovcu 1879. godine osnuje dvorazredna gimnazija (gimnazijska realka).

U toku 1888. godine osnovana je gornjomilanovačka štedionica.

Stacionirani su i delovi Desetog pešadijskog puka. Garnizon je bio smešten u šest niskih paviljona sa po 19 prozora na prednjoj strani. Paviljoni su izgrađeni 1885. godine za vlade kralja Milana Obrenovića.

Prema Feliksu Kanicu, piscu knjige "Zemlja i stanovništvo", grad je krajem XIX veka imao 343 kuće i 2700 duša, među kojima je bilo: 12 nastavnika, 5 advokata, 4 sveštenika, jedan lekar, jedan apotekar, priličan broj činovnika i penzionera...