opstina gornji milanovac

Znameniti Milanovčani


Milan Obrenović (Brusnica oko 1770 – Bukurešt 1810), komandant, vojvoda i savetnik Rudničke nahije


Sin Obrena i Višnje Martinović. Imao je brata Jakova i sestru Stanu. Živeći na očevom imanju postao je imućan trgovac, uz Nikolu Milićevića Lunjevicu najviđeniji u Rudničkoj nahiji. U braku sa Stojom dobio je sina Hristofera. Svog brata po majci Miloša 1803. dovodi iz Dobrinje u Brusnicu i uključuje u trgovački posao. Aktivno je učestvovao u podizanju Prvog srpskog ustanka. Zajedno sa Karađorđem učestvuje u oslobađanju Rudnika. Nedugo zatim postaje vojvoda Rudničke nahije. Kao komandant rudničke vojske učestvovao je u opsadi Jagodine, Beograda, Užica, i boju na Mišaru. Bio je član Praviteljstvujućeg sovjeta. Godine 1809. izabran je za poslanika pri ruskom glavnom štabu u Vlaškoj. Sukobivši se sa Karađorđem zajedno sa Milenkom Stojkovićem i Petrom Dobrnjcem postaje opozicija srpskom voždu. Polovinom decembra 1810, po malo iznenada, umire u Bukureštu. U četvrtoj deceniji XIX veka knez Miloš preneo je kosti polubrata iz rumunske prestonice na svoje imanje u Vlaškoj tačnije u mesto Herešti. Posle skoro 150 godina, aprila meseca 1995. njegovi zemni ostaci preneti su u rodnu Brusnicu gde su uz najviše državne počasti sahranjene u porti crkve svetog Nikole u porodičnoj grobnici najstarijih Obrenovića.



Draga Obrenović (Gornji Milanovac 1866 – Beograd 1903), srpska kraljica



Rođena je u bogatoj porodici Lunjevica. Dragin otac, Pantelije Lunjevica bio je okružni načelnik, a majka Anđelija domaćica. Njne deda Nikola Milićević Lunjevica, jedan je od pokretača srpskih ustanaka i blizak prijatelj Miloša Obrenovića. Pored Drage, Anđelija i Panta su u braku imali još sinove Nikodija i Nikolu i ćerke Hristinu, Vojku i Anu. U devetoj godini, Draga je poslata na školovanje u Beograd. Osnovu školu je završila u Beogradu, zatim i "Ženski zavod". Tu je naučila više stranih jezika. U to vreme počela se baviti pisanjem romana i pripovedaka, kao i prevođenjem knjiga. Kao udovica inženjera Svetozara Mašina. biće urednica časopisa "Domaćica", a 1892. prihvatila je mesto dvorske dame u sviti prognane kraljice Natalije. U njenoj pratnji bila je do 1897, kada se vraća u Srbiju. Tada je već bila u bliskoj vezi sa kraljem Aleksandrom koja je 1900. završena brakom. Lažna trudnoća, izigravanje ustava, loši politički potezi kralja Aleksandra, kao i kraljičino favorizovanje braće Nikodija i Nikole pripremili su javno mnenje na svrgavanje Obrenovića. Znalac tri jezika, pijanistkinja, pisac i prevodilac, pomagač književnika i novinara, ali i osoba neopravdano omražena u vojsci, politici, crkvi i narodu, okončala je život zajedno sa svojim suprugom 29. maja 1903. godine u događaju poznatom kao "Majski prevrat". Prilikom proslave Dana opštine Gornji Milanovac 23. aprila 2010, na mestu gde je nekada bila rodna kuća Drage Obrenović, otkriven je spomenik sa njenim likom, rad akademskog vajara Nebojše Savovića Nesa .



Božidar Terzić (Gornji Milanovac, 1867 – Beograd, 1939), armijski general, ministar vojni, dobrotor i zadužbinar


Nakon osnovne škole završio je dva razreda milanovačke Gimnazije, a zatim je prešao u Kragujevac. Septembra 1886. stupa u Vojnu akademiju, čiju će nižu školu završiti 1889. Pet godina kasnije, kao drugi u rangu, uspešno će privesti kraju i Višu šolu Vojne akademije. Stručno usavršavanje nastaviće u inostranstvu, tačnije u Nemačkoj. Kurs za đeneralštabnu struku zavrčio je 1900. godine. U narednih dvanaest godina obavljao je niz štabnih i komandnih dužnosti. Izmeću ostalog, od aprila 1905 do maja 1906. bio je ađutant NJ. V. Kralja Petra Karađorđevića. Juna 1912. unapređen je u čin pukovnika. Najznačajniji period u vojničkoj karijeri Božidara Terzića svakako je bilo učešće u oslobodilačkim ratovima. Kao komandant Šumadijske divizije I poziva ostvario je presudne pobede na Drenku i Rajčanskom Ridu koje su odlučile ishod Drugog balkanskog rata. Tokom prve dve godine svetskog rata sa svojom jedinicom učestvovao je u svim najvažnijim operacijama srpske vojske. Rekonstrukcijom kabineta Nikole Pašića 6. decembra 1915. postavljen je za ministra vojnog, i na ovoj dužnosti ostaje do maja 1918. Za pokazanu sposobnost u obavljanju odgovornih poslova unapređen je 3. jula 1916. u čin generala. Po završetku rata kao komandant III armijske oblasti učestvovao je u gušenju arnautskih pobuna i suzbijanju bugarske propagande u Južnoj Srbiji. Prvi put general je na lični zahtev penzionisan u proleće1920. Tri godine kasnije ponovo je vraćen u službu, dobivši čin armijskog generala. Poslednje tri godine aktivne službe provodi na dužnosti komandanta novoformirane V armijske oblasti, sa sedištem u Nišu. U zasluženu penziju odlazi 11. aprila 1929. Po okončanju aktivne službe nastavio je sa spisateljskim radom, a učestvovao je u pripremanju Invalidskog zakona. Iako je proveo malo vremena u rodnom kraju, gajio je prema njemu veliku ljubav i starao se za njegov napredak. Bio je predsednik i član upravnog odbora Udruženja Rudničana u Beogradu, osnovanog 1934. Dana 11. juna 1938. godine posetio je milanovačku Gimnaziju i kao njen nekadašnji đak direktoru Vojislavu Maksimoviću predao 275 kljiga i 30 obveznica Državne ratne štete u vrednosti 50 000 dinara. Tom prilikom osnovan je fondpod nazivom Zadužbina majke Jerine i sina joj Božiodara P. Terzića armijskog generala. U naredne tri godine iz ovog legata dodeljivane su nagrade za najbolji svetosavski temat iz oblasti umetnosti govora, istorije, geografije i etnografijestarog rudničkog okruga. Istovremeno, učenici koji su ostvarili najbolji uspeh darivani su knjigama. Pored gimnazije general je pomagao Hram Svete Trojice, a u selu Gornjim Banjanima, zavičaju njegove majke podigao je vodovod.



Svetolik Stevanović (Majdan, 1869 – Beograd, 1953), geolog


Pripadnik je prve generacije srpskih geologa. U rodnom mestu završio je osnovnu školu, a gimnaziju je pohađao u Gornjem Milanovcu, Čačku i Kragujevcu gde je maturirao 1889. Četiri godine kasnije diplomirao je Prirodno-matematičkom odseku Filozofskog fakulteta. Po završetku studija radio je kao profesor-pripravnik na Velikoj školi. Neko vreme proveo je u Minhenu radi usavršavanja u oblasti mineralogije i kristalografije. Tu je 1902. odbranio doktorsku disertaciju. Po povratku u Srbiju predavao je nemački u Jagodini, a zatim i u Prvoj beogradskoj Gimnaziji. Aktivno je učestvovao u u svim ratovima Srbije od 1912-1918. godine. Posle 1922, kao honorarni nastavnik, predavao je mineralogiju sa geologijom na Poljoprivrednom fakultetu kao i na Višoj pedagoškoj školi. Godine 1924. sa mesta pomoćnika ministra prosvete je penzionisan. Skoro čitav radni vek proveo je izvan matične struke, a da se nije odvajao od nauke. Uspešno se bavio kristalografijom mnogih naših minerala i mineralnim vodama. Objavio je ukupno 36 radova, većinom odlično prihvaćenih u svetu. Najpoznatija dela svakako su O nekim bakarnim rudama i prilog poznavanju cirkonske grupe i Prilozi za mineralogiju Srbije.



Vladimir Lunjevica (Lunjevica, oko 1872 - Gornji Milanovac, 1909), književnik


Unuk jednog od organizatora Prvog i Drugog srpskog ustanka Nikole Milićevića lunjevice, završio je niže razrede milanovačke Gimnazije i trgovačku školu u Beogradu, a zatim radio kao opštinski pisar Takovskog sreza. Uspešno se okušavao u literarnom stvaralaštvu i uvršten je u Leksikon pisaca Jugoslavije. Štampane su mu tri knjige pesama: Pesma I (1905), Pesma II (1906) i Vragolanka (1908), i jedna knjiga proze: Pripovetke za mladež (1905). Njegove pesme, pripovetke i kraći prevodi sa nemačkog objavljivani su u više listova i časopisa, između ostalih u listu Takovo koji je izlazio u Gornjem Milanovcu.



Mihailo Dragićević (Gornji Milanovac, 1872 – Beograd, 1927), privrednik, bankar


U mestu rođenja svršio je osnovnu školu i tri razreda gimnazije. Maturirao je u Kragujevcu, a potom je na beogradskoj Velikoj školi završio Pravni fakultet. Karijeru je započeo još kao đak u vračarskoj Zadruzi, da bi nešto kasnije prešao u Državnu hipotekarnu banku. Godine 1904. postao je direktor Prometne banke. Od malog novčanog zavoda za veoma kratko vreme stvorio je vodeću beogradsku banku. Ostao je upamćen i kao pokretač mnogobrojnih preduzeća i privrednih društava. Tokom Prvog svetskog rata boravio je u inostranstvu gde se kao član uprave Industrijske komore Beograda aktivno ukučio u formiranje nove državne zajednice. Po završetku rata izabran je 1922. godine za prvog predsednika Udruženja banaka, a od 1924. bio je potpredsednik Udruženja Industrijske komore.



Milorad Drašković ( Polom, 1873 – Delnice, 1921), pravnik, političar


Školovao se u Gornjem Milanovcu, Kragujevcu i Beogradu, gde je 1894. diplomirao na Pravnom fakultetu Velike škole. U Švajcarskoj i Francuskoj izučavao je mlekarstvo i tehnologiju proizvodnje sira. U Smedederevu je uz advokatsku praksu 1901. godine organizovao prvu modernu fabriku sira.Bio je direktor Izvozne banke do 1914, član Glavnog odbora Samostalne radikalne stranke. Tokom političke karijere obavljao je dužnost ministra narodne privrede, građevina i saobraćaja, odbrane i unutrašnjih dela. Potpisnik je sporazuma kojim je regulisana ratna ošteta Srbiji i Crnoj Gori na Konferenciji mira u Parizu. Tvorac je Obznane i Zakona o zaštiti države iz 1920. i 1921. kojima se zabranjivao rad komunista. Zbog ovakvog delovanja U hrvatskom mestu Delnice ubio ga je upravo komunista.Alija Alijagić.



Uroš Petrović (Gornji Milanovac 1880 – Prokuplje 1915), književnik


Sin poznatog radikalskog prvaka i bliskog saradnika Nikole Pašića Avrama Petrovića. Kao gimnazijalac počeo je objavljivati svoje radove. Završivši Visoku školu 1902. odlazi u Pariz na doktorske studije koje će uspešno završiti pet godina kasnije disertacijom o Hipolitu Tenu kao književnom istoričaru XVII veka. Nakon povratka u zemlju postaje docent za francusku književnost na beogradskom Univerzitetu, ali ga je bolest primorala da veoma brzo napusti službu. Prilikom povlačenja 1915. godine već vidno slab preminuo je u Prokuplju 5. decembra 1915. godine. Kao pripadnik Skerlićeve generacije objavio je veliki broj eseja, književnih i pozorišnih kritika, kao i prevoda sa francuskog jezika. Bio je jedan od saradnika čuvenog Srpskog književnog glasnika. Posthumno, 1926. izašla je njegova knjiga moralističkih spisa pod naslovom "Za svaki dan", sa predgovorom Slobodana Jovanovića.



Dragiša Vasić (Gornji Milanovac, 1885 - Banja Luka, 1945), književnik, pravnik, političar

Završivši niže razrede gimnazije u rodnom gradu, poslat je na školovanje u Beograd, gde je, pre početka Prvog svetskog rata, studirao književnost i prava, i postao ugledan profesor i advokat. Učestvovao je u Balkanskim i Prvom svetskom ratu, u koji je otišao sa činom rezervnog poručnika vojske kraljevine Srbije, a vratio se sa činom majora u rezervi. Dvadesetih godina HH veka bio je pripadnik i glasnogovornik Republikanske stranke, jedan od čelnika Srpskog kulturnog kluba i urednik Srpskog glasa, dopisni član Srpske kraljevske akademije, saradnik brojnih časopisa, autor više knjiga. U vreme Drugog svetskog rata bio je pripadnik Jugoslovenske vojske u otadžbini, na Ravnu goru je otišao 1941. godine i bio jedan od najvažnijih ideologa Ravnogorskog pokreta. Pod još uvek nedovoljno rasvetljenim okolnostima ubijen je aprila 1945. godine. Za života "anatemisan", danas je priznat kao jedan od najznačajnijih međuratnih književnika. Objavio je sledeće knjige: Karakter i mentalitet jednog pokolenja (1919), Dva meseca u Jugoslovenskom Sibiru (1921), Crvene magle (1922), Utuljena kandila (1922), Vitlo i druge priče (1924), Devetsto treća (1925), Utisci iz Rusije (1928), Pripovetke (1929) i Pad sa građevine (1932).



Živorad Nastasijević (Gornji Milanovac 1893 - Beograd 1966), slikar


Veliko interesovanje i talenat za slikanje i crtanje pokazao je još u osnovnoj školi, kada je sa ljubavlju prenosio na hartiju slike svoga zavičaja. Slikarsko obrazovanje je sticao najpre u beogradskoj Umetničko-zanatskoj školi, koju je završio 1911. godine, a potom studirajući na Akademiji u Minhenu, 1913. godine. Po izbijanju Prvog svetskog rata stupio je kao dobrovoljac u đački bataljon Drugog "gvozdenog" puka Armije vojvode Stepe Stepanovića. Posle preležanog tifusa i oporavka u Grčkoj i Africi, postavljen je za ratnog slikara pri Vrhovnoj komandi. Po oslobođenju, oko 1920. godine porodica Nastasijević se nastanila u Beogradu, a Živorad je iste godine otišao u Pariz i tu studirao na akademiji Grande Chaumier, do 1922. godine. Slikao je predele, pariske i beogradske motive, portrete, mrtve prirode, figuralne, ratne, mitološke, religiozne i istorijske kompozicije. Uz ulje na platnu, posebno je negovao crtež i fresko tehniku. Izveo je više fresko dekoracija u javnim zdanjima i crkvama, od kojih su neka ratom uništena (Zebrnjak). Radio je ilustracije knjiga i scenografije za opere. Bio je član mnogih umetničkih udruženja (Lada, ULUS, Udruženje ratnih slikara i vajara), a sa grupom istomišljenika osnovao je 1926. godine Društvo umetnika Zograf. Zajedno sa svojom braćom, Živorad se zalagao da umetnost naroda uopšte, samim tim i srpska umetnost, mora da nosi obeležja prostora u kojem je nastala, odnosno da se mora oslanjati na sopstveno nasleđe. Njegova dela to potvrđuju. Iako zagledan u prošlost, pratio je tokove savremene umetnosti. U prošlosti je tražio neophodnu izvornost na kojoj će srpska umetnost kao uvek iznova stvarana vrednost, obogatiti zajedničku umetničku baštinu čovečanstva.



Momčilo Nastasijević (Gornji Milanovac, 1894 - Beograd, 1938), književnik



Najosobeniji autor srpske međuratne književnosti. U poeziji, prozi i dramama nastojao je da ostvari poetičku koncepciju koju je nazvao "maternja melodija". Diplomirao je francuski jezik i književnost na beogradskom Univerzitetu. Profesuru je započeo u Prvoj muškoj, zatim je kratko radio u Trećoj, a radni vek proveo je u Četvrtoj muškoj gimnaziji. Dela: zbirka pesama Pet lirskih krugova (1932) sa još dva ciklusa (1935) - Magnovenja i Odjeci; zbirke pripovedaka Iz tamnog vilajeta (1927) i posthumno objavljena Hronika moje varoši (1938); drame Nedozvani (1924), Međuluško blago (1927), Gospodar Mladenova kćer (1931), Đurađ Branković (1935), Kod večite slavine (1937). Objavljivao je i eseje o književnosti, pozorištu, muzici, kao i likovne kritike.



Svetomir Nastasijević (Gornji Milanovac, 1902 - Beograd, 1979), kompozitor i arhitekta


Spada u najplodnije srpske kompozitore, tematiku je tražio u narodnom životu, predanjima i istoriji. Njegov opus se pruža od solo pesama i kompozicija za solo instrumente, horskih pesama, kantata, simfonija, do muzike za operu i balet. Iz plodne saradnje sa bratom Momčilom, pored velikog broja solo-pesama i kantate Reči u kamenu, nastale su opere Međuluško blago, Đurađ Branković i Nemirne duše, kao i balet Živi oganj; u saradnji sa bratom Slavomirom - opera Prvi ustanak. Pored toga, komponovao je i opere Srećan slučaj, Začarana vodenica, Antigona, i balet U dolini Morave. Njegova dela dosta su izvođena između I i II svetskog rata a zatim 60ih i 70ih godina HH veka. U jednom periodu bio je direktor Beogradske opere. Bavio se i muzičkom kritikom kao saradnik beogradskih listova i časopisa, pisao eseje, bio muzički pedagog.



Slavomir Nastasijević (Gornji Milanovac, 1904 - Beograd, 1983), književnik


Školovanje započeto u rodnom gradu završio je u Beogradu studijama klasične filologije, istorije i arheologije. Književnu karijeru počeo je kao saradnik humorističkih listova "Ošišani jež", "Jež" i "Zvono", a veliku naklonost publike imala su njegova komediografska ostvarenja: Začarani kućevlasnik, Ženidba Pavla Alamunje, Nestrpljivi naslednici, a posebno Vračara Božana i Nesuđeni zetovi. Posle Drugog svetskog rata posvetio se potpuno drugom književnom žanru – istorijskom romanu: 1955. pojavio se omladinski roman Gvapo, a zatim romani koji se mogu podeliti u dva ciklusa: velike antičke vojskovođe: Aleksandar Makedonski, Julije Cezar, Hanibal ante portas, Karlo Martel i romani iz srpske istorije: Despot Stefan, Vitezi Kneza Lazara, Stefan Dušan, Legenda o Milošu Obiliću, Teško pobeđenima i Ustanak u Zeti.



dr Živojin Tešić (Brđani, 1908 – Beograd, 1994), akademik


Vrhunski stručnjak poljoprivrednih nauka, značajno jedoprineo razvoju i unapređenju mikrobiologije. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a Gimnaziju u Gornjem Milanovcu. Diplomirao je na poljoprivrednomfakultetu 1932. Dve godine kasnije odbranio je doktorsku disertaciju. Za vanrednog profesora izabran je 1948, a za redovnog 1956. godine. Na mestu dekana Poljoprivrednog fakulteta proveo je ukupno tri mandata. Autor je većeg broja univerzitetskih udžbenika, praktikuma i priručnika, anjegov naučni opus iznosi preko 600 bibliografskih jedinica. Za vanrednog člana SANU izabran je 1961, a za redovnog 13 godina kasnije. Tokom dugogodišnjeg pedagoškog i naučnog rada nagrađivan je više puta.



Božidar Petrović (Dići, Ljig, 1922.), arhitekta, univerzitetski profesor


Četvorogodišnju osnovnu školu završio je u rodnom mestu, a osmogodišnju gimnaziju u Gornjem Milanovcu. Posle demobilizacije 1946. godine, upisuje arhitektonski odsek na Tehničkom fakultetu u Beogradu, na kome diplomira 1952. godine. Nekoliko godina radi u Energoprojektu kao projektant i konstruktor, a zatim, od 1956. do 1987. na Arhitektonskom fakultetu, gde prolazi sva zvanja, do redovnog profesora. Dao je urbanistička i arhitektonska rešenja za više značajnih cidustrijskih postrojenja i fabričkih celina: Galenika u Zemunu, fabrika gume Tigar u Pirotu, M. Blagojević u Smederevu, fabrika farmaceutskih proizvoda u Akri, Gana... Projektovao je veliki broj objekata - stambenih zgrada, školskih zgrada, motela, hotela, restorana, kamp naselja, crkvenih i javnih objekata, u zemlji i inostranstvu. Njegova najveća osobenost je profesionalna borba na očuvanju i transponovanju tradicionalne srpske kuće u moderne modele. U toj težnji je projektovao preko 50 objekata, koje su prikazane u knjizi "Stare srpske kuće kao graditeljski podsticaj - kuće Bože Petrovića". Napisao je više referata i stručnih radova na tu temu, a svoje projekte je izlagao na izložbama, između ostalih i na Trijenalu svetske arhitekture, Međunarodnom salonu Arhitekture u Milanu (1991), Galeriji SANU u Beogradu i dr.



Božidar Prodanović (Pranjani, 1923 - Beograd, 2006.), akademski slikar i profesor na Akademiji likovnih umetnosti


Osnovnu školu je završio u zavičajnom selu, a gimnaziju u Gornjem Milanovcu i Čačku. Po završetku Drugog svetskog rata upisao se na Akademiju likovnih umetnosti, gde diplomira slikarstvo u klasi profesora Mila Milunovića i Marka Čelebonovića, a grafiku u klasi Mihaila Petrova. Godine 1954. pohađa specijalan tečaj za zidno slikarstvo kod profesora Mila Milunovića, kome će kasnije biti asistent, saradnik i nastavljač na predmetu zidno slikarstvo - freska i mozaik, koji je tada prvi put uveden na Akademiju. Bio je profesor Akademije, potom Fakulteta likovnih umetnosti, od 1954. do 1986. godine. Za svoje stvaralaštvo dobio je više uglednih priznanja, među ostalima i Oktobarsku nagradu Beograda i Zlatnu plaketu ULUS-a, priredio je preko 50 samostalnih izložbi u zemlji i inostranstvu, njegova, izuzetno cenjena dela nalaze se u mnogim muzejima, galerijama i privatnim kolekcijama, a uradio je nekoliko mozaika u javnim prostorima Beograda, Peći, Gornjeg Milanovca, Knjaževca... Mozaike koji krase holove milanovačke Gimnazije, na prvom i na drugom spratu, Boža Prodanović je izradio za svoju školu. Izdao je nekoliko knjiga - ličnih zapisa o umetnosti, mapa grafika i crteža.



Aleksandar Marušić




Povratak na: Gornji Milanovac



Ćir    Lat    Eng


       
opstina gornji milanovac
 

Opština Gornji Milanovac

Adresa: Takovska 2,

32300 Gornji Milanovac, Srbija

Tel: +381 32 / 515 0050

Fax: +381 32 / 720 282

info@gornjimilanovac.rs
www.gornjimilanovac.rs

Usuditi se, to je cena napretka!